โครงการฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ร้อยเรียงศิลปะการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ โดยคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย PKDC และ Greater Chiang Mai เป็นโครงการที่ได้รับความร่วมมือจากหลายภาคส่วนจนสามารถดำเนินโครงการได้สำเร็จลุล่วงเป็นอย่างดี หากกล่าวถึงศิลปะการแสดงล้านนา นับว่าเป็นศิลปะที่เป็นเอกลักษณ์อย่างยิ่งของชาวล้านนา โดยมีความสำคัญในการสะท้อนถึงประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต การเชื่อมสัมพันธ์ของคนในชุมชน รวมไปถึงด้านจิตวิญญาณและความเชื่อ โดยในดินแดนล้านนาหากกำหนดพื้นที่ในปัจจุบันก็คือ บริเวณ 8 จังหวัดภาคเหนือ ซึ่งแต่เดิมล้วนแล้วแต่เป็นเมืองเก่าแก่ใหญ่น้อย ที่มีอายุยาวนานหลายร้อยปี มรดกทางวัฒนธรรมมากมายได้ถูกส่งต่อและสืบทอดมาถึงปัจจุบัน และยังสามารถดำเนินต่อยอดให้ทันกับสังคมโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

สืบเนื่องจากนโยบายของรัฐบาลในปัจจุบัน ที่กำลังจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาซอฟต์พาวเวอร์ของประเทศ เพื่อขับเคลื่อนอุตสาหกรรมเป้าหมาย ที่มีศิลปะการแสดงเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมเป้าหมายด้วยนั้น โครงการ ยกระดับทรัพยากรมนุษย์ และพื้นที่นำทุนทางวัฒนธรรมด้านศิลปะการแสดงผสานกับความคิดสร้างสรรค์ เพื่อนำไปต่อยอดและขยายผลให้กับเศรษฐกิจ ได้ถูกพัฒนาขึ้นจากการระดมสมองประชาคมในสถาบันการศึกษาด้านศิลปะการแสดงจากทั่วประเทศ เพื่อให้ตอบโจทย์ในการปูรากฐานสู่การส่งเสริมผลงานศิลปะการแสดงให้สอดรับกับนโยบายส่งเสริมความเข้มแข็งในเชิงเศรษฐกิจของชาติในอนาคต ในประเด็นยุทธศาสตร์การพัฒนาซอฟต์พาวเวอร์ ด้านการบริหารจัดการทรัพยากรทุนของประเทศให้มีศักยภาพเชิงสร้างสรรค์ เพื่อนำไปใช้ให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจ ที่จะเป็นการวางรากฐานสู่การสร้างรายได้ และขยายโอกาสให้แก่ประชาชนในวงกว้าง พร้อมทั้งจะช่วยผลักดันอุตสาหกรรมวัฒนธรรมสร้างสรรค์ของไทยให้เติบโตอย่างต่อเนื่อง และเป็นการเสริมสร้างภาพลักษณ์ที่ดีของประเทศไทย ในระดับสากล

วัตถุประสงค์ของโครงการเป็นการทำงานในระดับภูมิภาค ที่จำเป็นต้องเชื่อมโยงผู้คนที่มีองค์ความรู้ในด้านศิลปะการแสดงล้านนาให้สามารถนำเสนองานออกมาได้อย่างสร้างสรรค์ โดยในวัตถุประสงค์ข้อแรกของโครงการเพื่อเชื่อมโยงเครือข่ายศิลปินการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ โดยการลงพื้นที่ จัดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ระหว่างศิลปิน นับตั้งแต่เริ่มต้นโครงการได้มีการประสานศิลปินในแต่ละจังหวัด โดยใช้การติดต่อประสานผ่านบุคลากรทางการศึกษาที่มีเครือข่ายอย่างกว้างขวางภายในแต่ละจังหวัด ที่จะรวบรวมบุคลากรด้านศิลปะการแสดงของจังหวัดนั้นๆ มาร่วมทำกิจกรรมด้วยกันในโครงการ โดยพบว่าศิลปินในแต่ละจังหวัดนั้นมีหลากหลายช่วงอายุ ตั้งแต่อายุน้อยกว่า 10 ขวบ ไปจนถึงอายุเกือบ 100 ปี ซึ่งตัวแทนผู้ประสานงานของแต่ละจังหวัดได้เดินทางสำรวจในชุมชนต่างๆ ที่มีศิลปินอาศัยอยู่ เพราะศิลปินผู้ที่มีองค์ความรู้บางท่านอาจไม่ได้เป็นที่รู้จัก หรือไม่ได้มีพื้นที่ในสื่อต่างๆ ดังเช่นศิลปินสมัยใหม่ แต่ทางโครงการก็ได้สำรวจเพื่อเก็บข้อมูลอย่างทั่วถึง หลังจากนั้นจึงได้เก็บบันทึกข้อมูลศิลปิน ครูภูมิปัญญาด้านศิลปะการแสดงล้านนา ทั้งรุ่นเก่ารุ่นใหม่ ลูกศิษย์ เพื่อให้เห็นสายธารแห่งการส่งต่อองค์ความรู้ โดยทางคณะทำงานได้บันทึกข้อมูลจากการสัมภาษณ์ในรูปแบบวิดีโอ และภาพนิ่ง ซึ่งได้ข้อมูลของครูภูมิปัญญาแต่ละท่านนับตั้งแต่จุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ศิลปะการแสดงว่าเกิดขึ้นเมื่อไหร่ รับการถ่ายทอดจากใคร และมีการสืบทอดหรือใช้ประโยชน์จากองค์ความรู้ที่ได้รับอย่างไร ครูภูมิปัญญาหลายท่านมีศิษย์มากมายที่สามารถเผยแพร่องค์ความรู้ให้ขยายเป็นวงกว้าง ทั้งในสถาบันการศึกษา และการจัดตั้งแหล่งเรียนรู้ในชุมชน สำหรับองค์ความรู้ที่ถูกบันทึกนี้ ใช้นำมาใช้เป็นสื่อการสอนสำหรับการจัดการเรียนรู้ด้านภูมิปัญญาและวัฒนธรรมของคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อให้นักศึกษาได้เกิดความเข้าใจในมรดกทางวัฒนธรรมว่าในแต่ละพื้นที่ล้วนมีองค์ความรู้ที่ควรรักษาและสืบทอดให้คงอยู่ต่อไป

การเก็บบันทึกข้อมูลศิลปิน ครูภูมิปัญญาด้านศิลปะการแสดงล้านนา

แม่ครูบัวตอง ครูกฤษณา กาญจนสุระกิจ

การเก็บบันทึกข้อมูลศิลปิน ครูภูมิปัญญาด้านศิลปะการแสดงล้านนา

พ่อครูเฉลิม เรือนปราง

นอกจากการบันทึกองค์ความรู้แล้ว ในกิจกรรมของโครงการยังเป็นการสร้างพื้นที่และโอกาสให้ศิลปินการแสดงล้านนาได้แสดงศักยภาพร่วมกัน โดยมีการจัดกิจกรรมสัญจรในรูปแบบการประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) ที่เรียกว่า “กิจกรรมถอดรหัสฟ้อน” กิจกรรมได้เริ่มต้นขึ้นที่จังหวัดเชียงใหม่เป็นลำดับแรก ซึ่งจังหวัดเชียงใหม่เป็นจังหวัดที่มีศิลปินด้านการแสดงอยู่จำนวนมาก ทั้งรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ ในกิจกรรมได้มีการแสดงศักยภาพร่วมกัน โดยคุณพิเชษฐ กลั่นชื่น ได้ให้ข้อสังเกตและข้อแนะนำหลายประการต่อผู้ร่วมงาน ที่จะสามารถนำเอาศิลปะการแสดงที่มีอยู่นำเสนอได้อย่างน่าสนใจ กิจกรรมสัญจรยังคงดำเนินไปอย่างต่อเนื่องในจังหวัดอื่น ได้แก่ จังหวัดลำพูน จังหวัดแพร่ จังหวัดแม่ฮ่องสอน จังหวัดเชียงราย จังหวัดพะเยา จังหวัดน่าน จังหวัดลำปาง

การอบรมเชิงปฏิบัติการถอดรหัสฟ้อน จังหวัดเชียงใหม่

การอบรมเชิงปฏิบัติการถอดรหัสฟ้อน จังหวัดเชียงราย

การเชื่อมโยงเพื่อถอดรหัสฟ้อนในแต่ละจังหวัด ทำให้เกิดความรู้ความเข้าใจว่าไวยากรณ์ของการฟ้อนของแต่ละเมืองหรือแต่ละจังหวัดนั้น มีลักษณะเฉพาะที่เป็นเอกลักษณ์ สิ่งที่โครงการฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ร้อยเรียงศิลปะการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ ได้ลงมือทำคือ การเก็บแก่นแท้แห่งท่วงท่าแล้วเดินหน้าประยุกต์ ต่อยอด ความงดงามของศิลปะการแสดงล้านนาไม่ได้งดงามเพราะคงอยู่กับที่ หรือแช่แข็งองค์ความรู้ไว้ แต่เกิดจากการที่องค์ความรู้สามารถดำรงอยู่ในสังคมได้ด้วยการปรับตัวให้เหมาะสมกับบริบทของยุคสมัย

กิจกรรมเชื่อมโยงในแต่ละจังหวัดจึงนำมาสู่กิจกรรม การแสดง ฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน “Grammar of Lanna Living Bodies” ไวยากรณ์ของร่างกายที่มีชีวิตแห่งล้านนา โดยช่างฟ้อนล้านนา 8 จังหวัด ซึ่งกำกับการแสดงโดยคุณพิเชษฐ กลั่นชื่น ผู้ก่อตั้ง PKDC ศิลปินศิลปาธรสาขาศิลปะการแสดง และศิลปินรางวัลฟูกูโอกะ โดยกิจกรรมนี้เป็นกิจกรรมส่งท้ายของโครงการฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ร้อยเรียงศิลปะการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ ที่นำเอาความงดงามของการแสดงแต่ละจังหวัดมาร้อยเรียงต่อกัน โดยกิจกรรมจัดขึ้นที่โรงละครวิทยาลัยนาฏศิลปเชียงใหม่ เมื่อเสร็จสิ้นงานได้รับเสียงตอบรับจากทั่วประเทศถึงความงดงามของการแสดงและประโยชน์ที่เกิดจากการจัดโครงการนี้

เป้าหมายของโครงการฟ้อนเมือง เมืองฟ้อน ร้อยเรียงศิลปะการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ ที่มุ่งเน้นเชื่อมโยงเครือข่ายศิลปินการแสดงล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือ โดยการลงพื้นที่ จัดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ระหว่างศิลปิน ไม่น้อยกว่า 50 เครือข่าย ตลอดจนเก็บบันทึกข้อมูลศิลปิน ครูภูมิปัญญาด้านศิลปะการแสดงล้านนา ทั้งรุ่นเก่ารุ่งใหม่ ลูกศิษย์ลูกหา ให้เห็นสายธารแห่งการส่งต่อองค์ความรู้ ไม่น้อยกว่า 1,000 คน นับว่าประสบความสำเร็จเป็นอย่างยิ่งท่ามกลางเสียงตอบรับที่ต่างชื่นชมยินดี หลังจากนี้ฟ้อนเมืองจะยังคงดำเนินต่อไปต่อสร้างสรรค์ความงดงามของศิลปะการแสดงล้านนาทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับภูมิภาค ระดับประเทศ ไปจนถึงระดับนานาชาติต่อไป